Feature,Ikkje politikk

Heimebrenning i desse gourmettider

Eg har starta med heimebrenning. Det er utruleg artig, men kvaliteten er kanskje ikkje heilt der han skal vere enno. Smak og lukt kan enno bli betre. Kanskje nokon kan hjelpe meg med framgangsmåten?

Slik ser kaffen ut før du brenn han, dette er "djimmah". I Tromsø får du rå kaffe hos Taras i Storgata

lik ser kaffen ut før du brenn han, dette er "djimmah". I Tromsø får du rå kaffe hos Taras i Storgata

Nei, eg sit ikkje her framfor tastaturet og tilstår lovbrot. Det eg brenn er kaffe. Eg fekk ei bok i julegåve som inspirerte meg til å prøve dette. Boka heiter forøvrig «Black Gold: A Dark History of Coffee» av Antony Wild. I alle fall så er det mange måtar ein kan brene kaffe heime. Du kan bruke ei steikepann, du kan bruke omnen og du kan bruke popcornmaskina di. I tillegg kan du sjølvsagt bruke mykje pengar på å kjøpe ein eigen maskin. Det har ikkje eg gjort.

Derimot har eg kjøpt meg popcornmaskin. Det var ikkje ein god ide. Hovudsakleg fordi eg kjøpte feil type maskin. Dersom du søker litt på brenning av kaffe på nett vil du finne ut at det er mange som meiner popcornmaskin er den beste måten å brene heime på, men det føresett at maskina popar med varmluft. Det gjer ikkje min maskin, den nyttar ei varm panne. Det funkar dårleg. Dvs eg får til å brenne litt kaffe, men litt er det sentrale ordet. Det blir knapt til ein kopp i gongen. Det blir litt lite og litt mykje styr for kvar kopp. Eg har testa ut steikomnen. Det fungerer heilt greitt. Sjølv om eg slit med å få bønene jamnt brente. Nokre blir litt for brente, og nokre for lite. Det betyr at egmå sortere ut dei verste avvika i begge retningane. Men for lite brent er verre enn for mykje brent.

nybrent

Nybrent kaffe rett frå omnen, nokre framleis med skalet på

Eg brukar varmluftfunksjonen, sett omnen på 230 gradar og legg dei rå kaffebønnen på bakepapir opp ei rist. Det tar ca. 10 minutt så er kaffebønnene ferdige. Det er litt artig at kaffebøner faktisk popar. Ikkje så storslagent som mais, men artig likevel. Eg har prøvd no med Yirgachaffe, Sidamo og Djimmah. Best resultat har eg fått med Yirgachaffe.

Når bønnen kjem ut av omnen må du skille bønnen frå skalet. Eg tømmer bønnene og alt oppi eit dørslag og går ut i vinden. Ristar litt på dørslaget og vinden bles vekk det verste. Då er det berre  å vente på at bønnene blir kalde, så kan du koke verkeleg god kaffe.

Korfor blir kaffen så god, jo fordi brente kaffebønner og i enno større grad malte kaffebønner er ferskvare. Smaken blir raskt dårlegare og smalare.

Standard
Ikkje politikk,Litteraturforsøk

Historia om Aksion og Bonte Brombakk

Av ein eller annan grunn tok eg til å dikte ei historie for gutane mine her om dagen. Det var ingen bøker som frista. Det gjekk fint dei to første kveldane, men no treng eg hjelp til å fortsette. Kva skjer neste dag? Eg og gutane mine blir glade for hjelp. Eg trur kanskje dei reiser vidare med luftballong frå Himmelbjerget, men kven veit …

——————————————-

Brombakkane er eit lite folk, berre to centimeter høge. Dei finst over store delar av verda, og dei er i slekt med troll og menneske. Brombakkane bur i sand. Sandkasser er ein av favorittane. Der liker dei å bygge seg små sandhaugar. Inni desse sandhaugane bygger dei seg gangar og rom, og der … Det som kanskje er mest interessant for oss menneske er at Brombakkane lagar sjokolade. Derfor kan du jo spørre ein konditor eller ein sjoklademeister neste gong du treff ein om dei kjenner ein Brombakk, for mellom menneska er det desse som oftast treff ein Brombakk.

Brombakkane lagar sjokolade av honning og kanel – og dei lager den nydelegaste sjokoladen du kan tenkje deg. Dei snakkar sjølvsagt bi-isk og kjøper honning direkte frå biane. Dei betaler gjerne med sukker eller gull. Av og til hjelper dei og biene med å bygge bol. Kanelen får dei frå India. I India er det eigne klanar av Brombakkar som samlar inn kanel og sel denne til Brombakkar i resten av verda.

Aksion og Bonte Brombakk budde i Lofoten for mange år sidan. Det var før det fanst fly, bilar og motorbåtar. Eit år hadde det seg slik at alle Brombakkane i Lofoten var fri for kanel, og dei visste ikkje si arme råd. Dei einaste dei visste var at kanelen kom frå India og at India var svært langt unna.

Då alle var fri for kanel måtte nokon reise til India for å kjøpe meir kanel. Aksion var namnet til ein ung og modig Brombakkgut. Han hadde alltid vore eventyrlysten og funne på mange sprell. Han sa ja med ein gong. — Eg har aldri vore i India. Det landet skulle eg gjerne ha sett, neinte han. Aleine kunne han likevel ikkje reise. Han fekk med seg ein kamerat som heite Bonte. Bonte var nesten sprellete som Aksion. Det viktigaste var likevel at han kunne segle.

Same kvelden lasta dei båten for den lange turen. Dei lasta inn mat, sjokolade, alt det gullet Brombakkane i Lofoten hadde, mykje vatn og nokre reine truser og t-skjorter. Det var blitt tidleg morgon då dei var klare til å sette kursen mot India. Bonte ser ned mot kompasset og gjer seg klare til segle. — Aksion, utbraut han, vi har ikkje noko kompass!

Kompass hadde ingen tenkt på. Det var ingen Brombakkar i Lofoten som eigde eit kompass. Dei reiste jo vanlegvis ikkje så langt at dei trengte noko slik. Den einaste dei visste om i nærleiken som hadde kompass var trolla opp i fjellet.

Trolla i fjellet var svær, av og til snille og av og til slemme. Det var aldri godt å vite med trolla i fjellet. Men, trolla var glade i sjokolade. Kanskje kunne dei bytte til seg kompasset mot litt sjokolade? Dersom dei berre fekk snakka med trolla i fjellet før dei spiste dei. Det hendte at trolla i fjellet brukte brombakkar som krydder i suppa om ein traff dei på ein dårleg dag. Dei hadde ikkje noko val.

Aksion og Bonte pakka inn ein stor bit sjokolade. Gullpapir og fin raud sløyfe. Dei fekk hjelp til å laste den store sjokoladepakka på vogna. Dei spente for to mus og la i veg. Det var ein lang og strabasiøs tur opp til hola der Trolla i fjellet budde. Vegen var laga for troll, ikkje for brombakkar. Der trolla kunne gå lett og ledig var det djupe juv og bratte fjellveggar som brombakkane måtte passere.

Aksion og Bonte pusta djupt sju gonger, såg på kvarandre og så starta dei avgarde. Dei brukte lang tid på å nå opp til hola til Trolla i fjellet. Dei klatra i tau, balanserte langs bratte fjellskrentar, men fram kom dei til slutt. Dei klarte det medan sola enno var oppe. Då dei kom fram var døra til hola stengt. Ingen av dei hadde lyst til å forstyrre trolla, men inn måtte dei, ellers vart det ikkje meir sjokolade. Dei banka. Men ei trolldør er tjukk og og ein brombakk er liten. Det var ingen som kom og opna. Dei banka ein gong til – hardare. Ingenting skjedde. Dei prøvde å kaste stein mot døra, men det vart ikkje nok rabalder til at nokon kom og opna.

Aksion og Bonte såg rådlause på kvarandre. Det var Bonte som såg det først, over skuldra til Aksion. Det var ei lita sprekk i døra. Stor nok til at dei kunne komme seg inn, men umuleg å ta med seg sjokoladen inn. Dei pressa seg gjennom sprekka. Endeleg inne. Aksion hoppa høgt, eit valdsamt rabalder kom mot han. Han og Bonte kraup saman, klare til å springe ut. Først då skjønte dei kva det var – eit troll som snorka. Sakte lista dei seg over golvet. Eit troll som blir vekt er sjeldan snilt. Endeleg kom dei fram til ei skapdør. Dei sneik seg inn, og der var kompasset. Men så stort. Det var uråd for Bonte og Aksion å løfte, eller få med seg gjennom sprekka i døra. Ingen av dei hadde lyst til å ta sjansen på å vekke eit av trolla, spesielt når dei ikkje hadde noko sjokolade med seg inn for å blidgjere trolla.

Aksion kraup opp på kompasset. Nåla var ganske tynn og spiss. Kanskje kunne han klare å bryte av ein liten del? Han tok tak, brakk fram og tilbake. Med ein skingrande lyd brakk nåla. Dei høyrte eit av trolla røre på seg i senga. Aksion stappa nålebiten ned i ryggsekken og dei sprang. Bak seg høyrte dei lyden av troll som strekte seg og mumla. Bonte stupte gjennom sprekka i døra, Aksion rett etter med føtene først. Dei var ute, og sola var framleis så vidt oppe. Dei var trygge, ingen troll kunne følgje etter dei medan sola var opp.

Dei la igjen sjokoladen, dei ville jo ikkje vere tjuvar. Bak seg høyrde dei eit frykteleg brøl. Trolla hadde oppdaga dei.

Aldri før har ein brombakk sprunge ned frå fjellet så fort. Dei kom seg ombord, og heisa segla med ein gong. Dei var på veg til nye eventyr.

Då Aksion og Bonte seinare kom heim frå India fekk dei snakka med trolla medan dei var snille, og betalt for kompassnålbiten med meir sjokolade.

Dei fekk god bør ut Vestfjorden. Så snart dei hadde roa seg ned litt gjorde dei det alle smarte brombakkar gjer når dei skal ut langtur på havet – dei gjev ei gåve til kongen på havet, draugen. Draugen ror i ein halvbåt, som ikkje søkk. Han ser litt ut som eit troll, men har tang til hår og sjøgras til skjegg.

Det er ikkje så enkelt å gje ei gåve til nokon som ikkje er der, men Aksion og Bonte visste korleis det skulle skje. Dei bretta ein papirbåt og la ein av dei siste sjokoladebitane dei hadde i papirbåten. Så slepte dei båten ut på havet. Det spennande med å gje ei gåve til kongen på havet er at du aldri veit om kongen liker gåva før du treng hjelp frå kongen.

Aksion og Bonte hadde god bør sørover. Dei segla med god fart forbi Helgeland, over Stadthavet og forbi Bergen. Dei kosa seg i det gode vêret og fekk kvilt ut etter besøket hos trolla. Nordsjøen som var neste etappe skulle vise seg å vere ein annan skål.

Det blåste opp. Det vart kuling, det vart storm og det vart orkan. Aldri hadde Aksion og Bonte opplevd slikt eit vêr. Bølgane slo over båten, alt rista, vart knust og datt ned. Redsla starta å plage dei begge. Dei var redde for seg sjølve, men og for gullet dei hadde med. Det var all rikdomen Brombakkane i Lofoten hadde. Mista dei gullet kom det heilt sikkert til å gå galt.

Høgt over dei og raskare enn nokon hest kom den største bølga Aksion nokon gong hadde sett. Han stod ved roret stiv av skrekk. Båten kunne ikkje overleve noko slikt. Men båten, Aksion og Bonte overlevde. Det gjorde ikkje masta. Ho brakk som eit sugerør og forsvann, Båten var full av vatn. — Vi har ikkje noko val Bonte, ropte Aksion. — Vi må kaste gullet over bord om vi skal overleve.

Bonte rista på hovudet og peika. Aksion såg ikkje først kva han peika på, men midt mellom to bølger såg han det. Ein mann med tang til hår og sjøgras til skjegg kom roande mot dei. Aksion kjente han vart kald på ryggen, at knea stivna og armane vart veike. Når kongen på havet kjem skjer det alltid ein av to ting. Anten tar han deg med seg til sitt eiga land og du kjem aldri heim, eller så får du hjelp. Det var sjeldan hjelp og få.

Draugen kom nærmare og like før han var heilt inntil dei såg Aksion smilet. Tennene var lage av skjel og glinsa av gull og perlemor. Var det eit hyggeleg smil skal tru.

— Takk for sjokoladen, aldri har eg smakt så god ein sjokolade. Draugen løfta venstra handa. Bonte meinte han kunne høyre han mumla: — Hokus pokus, abrakadabra. Men sikker kunne han ikkje vere.

Plutseleg la bølgane seg. Det vart roleg på havet. Aldri før hadde Aksion og Bonte kjent sånn ei glede. Dei kunne enno skaffe kanel og lage meir sjokolade. Men korleis skulle dei finne ei ny mast midt på havet. Korleis skulle dei segle vidare. Draugen såg kva dei tenkte på. Han røska ut eit sjøgras frå skjegget sitt, løfta venstrehanda. Først svaia grasstrået forsiktig i vinden, så stivna det, så vaks det og vart langt som ei mast. Sakte flaut det gjennom lufta og la seg til ro i båten.

— Tusen takk, prøvde Bonte og stamme fram, det kom ikkje ein forståeleg lyd frå han. Aksion hadde det ikkje noko betre. Draugen berre smilte. Vinka. Då han rodde bort i ei valdsam fart synst dei at dei kunne høyre han seie. — Kom heim med kanel og lag meir sjokolade.

No kunne Aksion og Bonte bevege seg, men enno var ikkje faren over. Det å reise ei mast til havs er ikkje enkelt. Eit lite feiltak så kunne masta gå gjennom botn av båten og søkke dei like enkelt som ein storm. Aksion var rådvill. Han kunne segle, og han kunne eventyr, men dette? Bonte derimot var praktisk anlagt. Han rigga til ein heis av tau og motvekter av gull. Sakte kom masta opp og dei fekk ho på plass.

Då dei segla inn mot hamna i Esbjerg var det to trøtte karar som smilte stort til kvarandre. Utanfor menneskebyen Esbjerg fanst brombakkbyen Esbjerg. Den låg like utanfor menneskebyen og var bygd i stein, for brombakkane der bora i stein heller enn å grave i sand. Hamna til Brombakkane var ei hole i berget. Dei segla inn. Der var mange båtar, og mange brombakkar. Dei la til kai fortøyde og sovna begge to.

Kven dei møtte neste dag får du høyre om ein annan dag.

————————————-

Kapittel to her, takk for all hjelp og alle innspel

Standard
Helse,Politikk

Pappaperm, snåsamannen og blasfemi

I dag er første dagen av pappapermisjonen min. Eg skal vere heime med den fantasiske dottera mi i tre og ein halv månad. Kjenner eg meg sjølv rett blir i alle fall første del av permisjonen flott. I den perioden eg er heime er eg sjølvsagt ikkje fylkesråd. Wenche Cumming vikarierer for meg, du kan kontakte ho på wenche.cumming@tromsfylke.no.

Det er fleire ting eg har tenkt eg burde skrive om på dene bloggen, men så langt har eg vore i tvil om korleis eg skal gjere det. Snåsamannen har saman med andre skapt ein debatt om helsepolitikk. For meg er det sjølvsagt viktig, og i den grad folk blir betre er jo det flott. Så kan ein diskutere i det vide og det breie om det er placeboeffekten eller ana som slår til. Det som uansett er problematisk er kva dette seier om statusen til vitskapane i samfunet vårt. Vi kan vel alle vere samde om at vitskapane og den vitskaplege metoden har vore ei lykke for oss. Det har gjeve oss auka livskvalitet, det har gjeve fleire menneske høve til å leve gode liv, og har blant alt ana gjort denne bloggen muleg. Kva seier det så om samfunnet vårt at så mange trur på noko som det har vore forska mykje på, og der ein aldri har funne vitsdkaplege prov for at det hjelp? Tvert i mot, har det blitt ganske så ettertrykkeleg bevist at healing og anna ikkje hjelp. Tvilsvarande er det slik at 25 prosent av det norske folket ikkje trur på evolusjonsteorien. Kva slag framtidsperspektiv gjev dette oss? Er dette byrjinga på slutten til den vitskaplege æraen i verdas historie? Eg har inntrykk at vitskapane står svakare enn på lenge, ikkje berre i Noreg, men i store delar av verda. Kva meiner du?

Eg blir og litt bekymra for den nye blasfemiparagrafen som det ser ut til at regjeringa kan foreslå. Du kan jo ta ein titt på dette innslaget på NRK. Eg er glad for Bård Vegard sitt svar. Eg blir litt bekymra fordi religionskritikk ofte har opphavet sitt i vitskapen. Tenk berre på Galileo Galilei. Skal denne typen oppgjer med djupe religøse kjensler ikkje lenger vere lovleg? Korleis skal vi då bringe verda vidare. Samstundes finst det gode grunnar til å forby hatfulle ytringar. Men det må vi vel kunne gjere utan å kople det til religionskritikk? Men i all min prinsippielle motstand mot at blasfemi skal vere straffbart er det verd å ta med seg det Henrik Lunde skriv i Aftenposten.

Standard