Innlegg

Lagt ut

Det er for dyrt å leige i Tromsø

Blir Ap, Sp, Mdg og Raudt med på å lage ein pilot for leigebuarsamvirke i Tromsø? Tromsø er svært hardt pressa på leigemarknaden. Det er dyrt, tilbodet er lite, og for mange er leigetida for kort. Derfor har SV i  forhandlingane om revidert statsbudsjett lagt fram kravet om å få på plass ein pilot for leigebuarsamvirke i Tromsø. Gjennom eit tilskott på 60 millionar og 50 års avdragstid i husbanken meiner vi at denne piloten kan realiserast.

Prisaukane i leigemarknaden har vore katastrofale i Tromsø, og Tromsø er mykje hardare ramme av Airbnb og spekulasjon enn mange andre stader. For et ti år sidan kosta ei tre roms leilegheit på 70 kvadratmeter omtrent 2000 kr meir per månad i Stavanger enn i Tromsø. No er det motsett. Ei slik leilegheit kostar i dag omtrent 2000 kr meir i Tromsø enn i Stavanger.

Tromsø har ein ekstremt pressa leigemarknad. Korttidsutleige har fjerna mange objekt frå den allminnelege leigemarknaden og alt for mange leiger på korte kontraktar med dårleg tryggleik for hus og heim. Vi veit og at rundt 1/3 av alle som bur i Tromsø leiger bustaden sin, og nesten alle er innom leigemarknaden i løpet av livet. Derfor er det å få gjort noko med leigemarknaden i Tromsø svært viktig for SV.

Eit leigebuarsamvirke er ein ny måta å bygge leigebustadar på i Noreg. Modellen er inspirert av det danske systemet med allmenne bustader og kan likne litt på slik burettslag var i Noreg før frisleppet og kommersialiseringa på 80-talet. Leieboerforeninga har laga ein gjennomgang av korleis eit leigebuarsamvirke vil fungere. Det kan du lese her.

SV har tre hovudsatsingar i samband med forhandlingane om revidert statsbudsjett i år. Det er bustad, buss og bemanning i velferden. Akkurat som bilførarane fekk ein fjerninga av bensinavgifta meiner vi at vi og må få redusert bussprisane. SV meiner bussprisane må halverast frå 1. september i år og at vi må investere ein halv milliard meir i kollektivtrafikken.

Bemanninga i barnehagane er på brestepunktet, det er ikkje nok folk på jobb i barnehagane og SFO-ane våre. SV krev over ein milliard til toppa bemanning i barnehagane og ein halv milliard til styrka bemanning i SFO.

Vi vil også utvide ordninga for sletting av gjeld i lånekassa for lærarstudentar til å og gjelde barnehagelærarstudenter som startar utdanninga studieåret 2025-2026. I Tromsø har vi tydeleg sett utfordringa med å få til nok tilsette i barnehagane.

Bustadsatsinga til SV handlar om meir enn ein pilot i Tromsø. Vi vil ha 200 millionar til å bygge og kjøpe fleire kommunale utleigebustader og auke låneramma i Husbanken med fem milliardar. Eit fleirtal på Stortinget har vedtatt å gjeninnføre ordninga med husbanklån til kommunale utleigebustader og no må sanneleg regjeringa levere på stortinget sitt vedtak. Dette vil vi legge til rette for at det blir bygd fleire bustader i Tromsø, for vi treng å få fart på bustadbygginga

Vi håper og trur at dei andre raud-grøne parti vil støtte desse krava frå SV. Det vil gje eit betydeleg løft for bemanning, buss og bustad.

Lagt ut

Kva bruker kommunen pengane til og kva skal vi kutte?

Tromsø kommune forvaltar store summar. I 2026 skal vi, dersom alt går etter planen, bruke 6,13 milliardar kroner på kjernedrifta i kommunen. I tillegg kjem utgifter til vatn, avløp, renovasjon og andre sjølvkostområde.

Illustrasjonen er laga ved hjelp av ChatGPT

Av dei dryge seks milliardane går om lag 60 prosent til løn, pensjon og sosiale kostnader for dei tilsette. Det er desse pengane som sørgjer for at ungane våre får undervisning, at vi får hjelp når vi blir sjuke, og at vegane blir brøyta om vinteren. Rundt 30 prosent av utgiftene går til kjøp av varer og tenester.

Innkjøp

Det kan vere freistande å tenkje at det ligg store moglege innsparingar i desse innkjøpa. Men i ein kommunal rekneskap betyr «innkjøp» noko anna enn i ein privat hushaldsøkonomi. Her finn vi blant anna kostnader til barnevernsinstitusjonar, tilskot til private og ideelle barnehagar, tenester frå helseføretak – og ja, også transport og andre daglege driftskostnader. Den klart største delen av innkjøpa er direkte knytt til å levere lovpålagde og nødvendige velferdstenester.

Helse og omsorg

Helse- og omsorg er det største utgiftsområdet i Tromsø kommune. I 2025 brukte kommunen 2,1 milliardar kroner på desse tenestene, 662 millionar meir enn i 2020. Mykje av auken kjem av løns- og prisvekst, men ein viktig del skuldast òg høgare aktivitet og større behov.

Av desse midlane går litt under ein milliard kroner til tenester for heimebuande, medan nær 750 millionar går til drift av sjukeheimar og andre institusjonar. Resten blir brukt på rehabilitering, aktiviserings- og servicetilbod til eldre og personar med funksjonsnedsettingar. Om lag 80 prosent av utgiftene innanfor helse og omsorg er løn og pensjon til dei tilsette.

Barnehage

Utgiftene til barnehage har auka betydeleg dei siste åra. Dette heng saman med redusert foreldrebetaling og ein – heldigvis – svak auke i talet på barnehagebarn. I 2026 skal kommunen bruke 905 millionar kroner på barnehagane, nærare 150 millionar meir enn i 2023.

I rekneskapen har barnehageområdet ein relativt låg lønsandel. Årsaka er at tilskota til private barnehagar, der det meste går til løn, blir førte som innkjøp.

På skoleområdet skal Tromsø kommune i 2026 bruke 988 millionar kroner. Det er noko mindre enn i 2023, hovudsakleg fordi elevtalet har gått ned dei siste åra. Samstundes er det brei semje om at skulane i Tromsø er under betydeleg økonomisk press.

Kultur

Kulturbudsjettet i Tromsø ligg på rundt 150 millionar kroner, om lag 2,5 prosent av det samla kommunebudsjettet. Her ligg mellom anna kulturskule, bibliotek, fritidsklubbar og ungdomsklubbar. Det er med andre ord snakk om grunnleggande kultur- og fritidstilbod, og i mindre grad støtte til såkalla elitekultur.

Andre store og viktige område

Blant andre store budsjettområde finn vi «Barn og familie», der tenester som barnevern, helsestasjonar, PPT, skulehelseteneste og tilbod til barn og unge med særskilde behov er samla. Desse tenestene skal koste ca 400 millionar i 2026.

I tillegg skal 539 millionar kroner brukast på «Velferd, arbeid og inkludering». Dette omfattar mellom anna sosialhjelp, flyktningteneste, bustader for vanskelegstilte, rusomsorg, arbeidstreningstiltak og krisesenter.

Samla sett bruker Tromsø kommune hovuddelen av pengane sine på lovpålagde og nødvendige tenester til innbyggarane. Utfordringa er at utgiftene over tid har vore høgare enn inntektene. Det er ikkje berekraftig i lengda.

Når meste av budsjettet går til grunnleggjande velferdstenester, betyr det òg at større kutt uunngåeleg vil få konsekvensar. Å tilpasse utgiftene til inntektene krev anten reduksjon i tenestetilbodet, dårlegare kvalitet – eller ein kombinasjon av begge delar.

Dette er bakteppet for dei krevjande prioriteringane kommunen står i, og realiteten i kommuneøkonomien slik den er i dag.

Lagt ut

Bustadpris, korttidsutleige og fleire leigebustader

Utviklinga i bustadmarknaden i Tromsø rammer folk hardt. Prisane stig både for dei som skal leige og dei som skal kjøpe, utstrakt korttidsutleige gjer at bustader ikkje er tilgjengeleg for folk som treng ein plass å bu. Vi treng fleire stabile leigebustader der folk kan bu lenge. Bustader må bli et velferdsgode for dei mange, ikkje eit spekulasjonsobjekt for nokre få. I Tromsø er korttidsutleige eit stort problem som vi jobbar med å løyse. Men det vil ikkje vere nok til å løyse bustadproblema. I Tromsø bur meir enn 30% i leigd bustad, langt høgare enn landssnittet. Vi må derfor få tatt fatt i leigemarknaden.

Den danske almenboligen Bakkegården. Ein sjettedel av danskane bur i såkalle allmennbustader. Bildet henta frå wikipedia: Bakkegaarden – Almen bolig – Wikipedia, den frie encyklopædi

Ifølge rapporten «Statusvurdering om leiemarkedet 2024. Sentrale utviklingstrekk og utfordringer» (Husbankens rapportserie 1/2025) er den norske leigemarknaden prega av ubalanse mellom tilbod og etterspurnad. Dette fører til auka press på sårbare grupper og høgare leigeprisar. Det er også eit aukande press i marknaden. Frå 2015 til 2023 har talet på leigetakarar auka dobbelt så mykje som befolkningsveksten, og framover er det forventa at fleire leigetakarar vil vere aleinebuande, eldre eller låginntektsgrupper, med lågare økonomisk handlingsrom.

Langsiktige og stabile heimar

Det er behov for at det i Noreg blir bygd rimelege utleigebustader som kan tilby folk langsiktige, stabile og trygge heimar. Tromsø SV meiner at å bygge opp ein ikkje-kommersielle utleigesektor vil vere ei sentral løysning. Det handlar om å bruke pengane på ei løysning som ikkje giv fordeler for berre nokon få og ikkje fører offentlege midlar ut til private i for stor grad.

Det er ikkje naudsynt å sjå lenger enn til Danmark for å finne ein velfungerande ikkje-kommersiell utleigesektor, dei såkalla allmennbustadane. Allmennbustadane utgjorde i 2024 heile 20 prosent av bustadane i Danmark. Den allmenne bustadsektoren består av rundt 500 bustadorganisasjonar med rundt 7 000 økonomisk uavhengige og sjølvstyrande avdelingar. Dei som bur der er leigetakarar, men med ein betydelig lokal styringsrett. Dette har blitt ein sjølvfinansierande og demokratisk styrt utleigesektor som sikrar vanlege folk rimelege og trygge leigebustader. Tildeling av bustader blir basert på ansiennitet. Etter tilskott og billige lån er husleiga kostnadsdekkande, noko som betyr at leiga skal dekke kostnadane ved å anskaffe, vedlikehalde og drifte bygningane.

Leigebuarsamvirke

På oppdrag frå Kommunal- og distriktsdepartementet (KDD) har Leieboerforeningen greia ut ein mogleg modell for leigebuarsamvirke i ein norsk kontekst. Samvirke er ein form for delingsøkonomi der medlemmane deler verksemda og dei økonomiske resultata. Eit norsk leigebuarsamvirke blir i rapporten forklart som ein bustadmodell der

«prinsippene er utarbeidet med formål å sikre at botilbudet skal forbli rimelig over tid, at botilbudet skal være langsiktig, og at eventuelle subsidier låses til bygningsmassen. Leieboersamvirket vil være eier av eiendommen/e, mens medlemmene er eiere av leieboersamvirket».

Rapporten listar opp ulike løysningar, blant dei ein modell der byggeprosjektet blir finansiert med ordinært grunnlån i Husbanken kombinert med tilskott til utleigebustader (etter modell av det avvikla tilskottet til utleigebustader i Husbanken). Det er naudsynt med stimulerande tiltak for bustadbygging i ei tid der det er nedgang i byggetakten. Dette vil vere ein modell som ikkje har same svakheita med innelåst kapital, som den gamle modellen for borettslag hadde før liberaliseringa.

Eg meiner at det bør vere ein kombinasjon mellom ei tilskottsordning og husbanklån, der staten både gjev eit statstilskott for å kompensere for manglande eigenkapital, lik ordninga for studentbustader, samt at det er rimelege husbanklån. Ein kombinasjon av tilskott og lån vil både halde byggekostnadane nede og gjere det mogleg for bustadsamvirke å bygge utan krav om leigebuarinnskott. Men skal vi få dette til treng vi at staten stiller opp. Kommunane vil ikkje greie dette på eigen hand.

Lagt ut

Full støtte til streiken

I dag streikar hotell- og restaurantarbeidarar i Tromsø. Dei streikar for ei løn å leve av og for tryggleik under sjukdom. Dette er ein viktig streik som SV støtter.

Tilsette innanfor hotell og restaurant er blant dei aller lågast lønna i landet. Dei har same utgifter til mat og huslege som andre.

Hotell- og restaur antarbeidarane utfører eit viktig arbeid for alle oss som liker å reise på ferie, ta oss ein øl ute eller spise på restaurant ein gong i blant. Utan dei forsvinn noko av det som gjer livet godt å leve. Dei er en del av den sosiale infrastrukturen vår.

For dei fleste arbeidstakarane i dette landet så går inntekta ned når du streikar fordi streikebidraget er mindre enn løna. Men for nokre av dei som jobbar i hotell- og restaurantbransjen er faktisk løna så låg at streikebidraget kan vere høgare enn løna. Det viser kor viktig denne streiken er.

Dei dyraste hotellrommane i Noreg finn du i Tromsø i høgsesongen. Nokre av dei rikaste milliardærane er hotelleigarar. Eigarane tener store pengar, medan dei tilsette som skaper verdiane har hatt reallønsnedgang dei seinare åra. I Tromsø som er så prega av overturismen, er streiken ekstra viktig.

Det er òg klart at når løna er så låg kan det vere ein katastrofe for økonomien dersom du blir gåande i mange månader utan inntekt under sjukdom. Derfor er også kravet om at bedriftene må forskotere sjukeløna eit viktig og godt krav. Det er ei ordning som dei fleste andre har, og som er viktigare for dei som tener aller minst.

Det er sjølvsagt djupt og intenst irriterande at dette er eit naudsynt krav. Vi burde kunne forvente av NAV at dei klarer å betale ut sjukeløna umiddelbart. Når det dessverre ikkje er tilfelle så er det naturleg og viktig at det ikkje er arbeidstakaren som må bere kostnaden. Samstundes er det ikkje uvanleg at grunnen til at det tar lang tid å få utbetaling frå NAV er at bedriftene er treige med å sende inn opplysningar til NAV. Det understreker nok ein gong kor viktig det med forskottering av sjukeløna.

Overnatting, servering og catering er ein spesiell sektor. Det er eit av dei få områda i Noreg der tariffavtalen er allmenngjort. Det betyr at minsteløna gjeld for alle, også dei som ikkje er organisert. Så den kampen medlemmane i Fellesforbundet og Parat no kjempar vil gjelde også for alle dei som ikkje er medlem i fagforeininga. Derfor er mi siste oppmoding, meld deg inn i fagforeininga. Ikkje la andre kjempe kampen for di løn.

Lagt ut

Det må vere plass i gapahuken til lokalbefolkninga

På ein måte er reiselivet og turistveksten i Tromsø ei velsigning. Det er litt ulike måtar å telle på, men vi kan rekne med at over 7000 arbeidsplassar i Tromsø er knytt til reiselivsnæringa. Det er gode inntekter og arbeid for folk. Og, sjølv om det av og til kan vere litt trangt er det godt med livet i Storgata som turismen skaper. Vi må og ta inn over oss at reiselivet skaper tilbod i byen som vi ikkje ville hatt ellers.

Men,

  • når du vil på tur med ungane ein søndag og går til ein av gapahukane på øya for å lage bål og grille marshmallow og drike kakao til og oppdager at det ikkje er plass fordi ei turistgruppe har tatt over.
  • når du ikkje får kjøpt deg ei leiligheit eller leigd deg ein plass å bu fordi alt er på korttidsutleige.
  • når du er utrygg på vegane våre fordi ikkje alle som køyrer på dei har vore ute ein vinterdag før.
  • når useriøse aktørar i bransjen fører til dårlege arbeids- og lønsforhold og sterkt manglande tenking på HMS.

Då, er det på tide at vi tar inn over oss at infrastrukturen for å ta mot alle turistane i Tromsø ikkje heilt er på plass.

Det er stor forskjell på at Storgata er full av turistar og at det er stadig nye turistar som bur i naboleiligheita. Gode nabolag krev ein viss grad av stabilitet. Slik at vi kan bli kjent med naboane våre. For det er ikkje turistane som pyntar til jul, som deltar på dugnad bidrar til det sosiale limet i eit nabolag. Korttidsutleige er eit problem fordi det gjer at det blir dyrare og vanskelegare å finne seg ein plass å bu i denne byen. Men det er og eit problem fordi det gjer noko med nabolaga våre.

Det er sjølvsagt heilt greitt å leige ut eit rom i eiga leiligheit, eller å leige ut på airbnb når du sjølv er på reise. Det er delingsøkonomi, og slik airbnb starta. Det kan vere ei kjærkomen ekstrainntekt. Men i Tromsø er airbnb i stor grad noko anna enn ei kjærkomen ekstrainntekt. Det fører til bustadspekulasjon, høge prisar og utrygge nabolag. Derfor må vi få til ei regulering av korttidsutleige som gjer at vi kan få kontroll på omfanget, noko prøver vi å gjere i kommunen, men dei store grepa må komme frå storting og regjering.

Alle desse folka som fyller Storgata med liv må komme seg dit, anten frå flyplassen eller eller hamna. Mang av dei tar bussen, og ikkje få gonger har innbyggarane i Tromsø banntes over at det er fullt på bussen når du skal heim frå arbeid. Utanfor byen skaper turistar i leigebilar farlege situasjonar. Stopp for å sjå på og ta bilde av nordlys eller reinsdyr skaper utrygge og uoversiktlege situasjonar på smale og mørke vegar. Eit og anna banneord har nok blitt ytra i denne situasjonen og.

Noko av dette kan vi kanskje bøte på med dei pengane vi får frå turistskatten – kanskje til neste år. Men turistskatten vil ikkje vere ei uuttømmeleg krukke som kan løyse alle problem.

Det vil ta tid før vi har ein struktur på ting som gjer at vi kan handtere den turiststraumen som vi har. Men det er viktig at vi får kontroll på nokre av desse områda snart. For vi vil jo gjerne vere hyggelege og triveleg vertar for alle folka som kjem hit. Vi vil jo gjerne ta mot dei på ein god måte. For ingen veit vel betre enn vi som bur her kor fantastisk Tromsø er, eg skjønner godt at folk kjem.

Lagt ut

Et sterkt nasjonalt forsvar, lågspenning og nordisk samarbeid må vere det norske svaret på Trump

USAs president aukar presset for å ta over Kalaallit Nunaat (Grønland). Trump legg økonomisk og militært press på Noreg og mange andre land. Argumentasjonen frå den amerikanske øvstkommanderande heng ikkje på greip. Grønland er ikkje ommeslutta av russiske og kinesiske fartøy. USA har og etter forsvarsavtalen frå 1951, med oppdatering i 2004, full rett til å ha militært personell og militære basar på Grønland.

Høgreradikale som Trump har fått stadig større makt i mange land. Trump er ikkje gal. Aggresjonen og krigsglede er ein del av den ideologien deira. Det kommer ei tid etter Trump. Men vi gjer ein stor feil om vi trur det som skjer no berre handlar om Trump. USA si rolle i verda og USA sine geopolitiske strategiar har vore i endring over lang tid. Trump er på mange måtar berre ekstremversjonen av dette.

Foto lånt frå: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Donald_Trump_(8567815294)_(cropped).jpg

Realiteten er at USA sin politikk i all hovudsak vender seg mot Kina. Europa, for ikkje å snakke om Noreg, er heilt underordna i denne vendinga mot Kina. Og, for USA er også NATO relativt uinteressant i denne samanhengen. Dersom NATO blir øydelagt av USAs politikk overfor Grønland, så er det i tråd med tidlegare utsegner frå Trump. Om Grønland blir bevisst brukt av USA for å øydelegge ein forsvarsallianse som det ikkje er fleirtal i kongressen for å trekke USA ut av, blir ein spekulasjon, men ein spekulasjon det er verd å tenkje over.

Norsk uavhengigheit

Det norske svaret må vere ei søking etter uavhengigheit frå USA. Først og fremst i eit nordisk samarbeid, men og i samarbeid med andre europeiske land og sikre ei opprusting av eiga forsvarsevne.

Vi kan starte med å seie opp avtalane om amerikanske basar i Noreg. I Noreg er det 12 amerikanske basar – eller omforeinte områder som det offisielt heiter. I desse områda har Noreg overført myndigheit til amerikanske militæret. I proposisjonen til Stortinget om dette blir det brukt mykje plass på om denne overføringa er i tråd med grunnloven. Spesielt blir dette problematisert knytt til Setermoen skyte- og øvingsfelt fordi det er eit stort område med sivil trafikk. I motsetnad til dei andre områda. Innafor desse omforeinte områda har amerikanske styrkar rett til begrensa myndigheitutøvelse, også overfor norske sivile.

Er vi i ein situasjon der det er fornuftig å gje amerikanske styrkar tilgang til basar på norsk jord, der dei har rett til å gjere det som er naudsynt for eiga tryggleik, også overfor norske sivile?

Amerikanske soldatar til Noreg?

Den fjerde mars startar øvinga Cold Response. 25 000 allierte soldatar skal øve på krig i Nord-Noreg. Blant desse 25 000 soldatane skal det vere 4000 amerikanarar. Eg tenkjer det kan vere rett å stille spørsmålet, er dette rette tida til å bidra til at USA får auka kompetanse på krigføring under arktiske vilkår? Samstundes kan det vere eit godt poeng at det er dei 4000 som kanskje er dei som vil måtte motsette seg å skyte på europeiske, danske og norske soldatar. Då kan det jo vere greitt at dei nyleg har trent side ved side av dei same og bygd band?

Hald fast ved atomvåpenpolitikken

Det er blitt viktigare enn nokonsinne å arbeide for lågspenning i nordområda. Vi må forsterke arbeidet med redusere motsetnadane i nordområda. Då er det i alle fall ein ting som er sikkert, vi kan ikkje la Erlend Svardal Bøe få legge premissane gjennom å auke moglegheitane for bruk av atomvåpen i nord. Når han spør på faqcebook: «Kanskje er det også på tide å diskutere de selvpålagte restriksjonene vi har knyttet til å ikke tillate lagring eller stasjonering av atomvåpen på norsk territorium i fredstid.» så må svaret vere eit rungande nei. Noreg har ingenting å tene på å auke spenninga i nord. Et sterkt norsk forsvar må vere på norske premissar.

Exit mobile version