Troms og Tromsø

Eit krafttak for bustader i Tromsø

hus

Tromsø treng fleire bustader, det er ei offentleg oppgåve og eit offentleg ansvar. Foto: Harald Groven/Flickr

Det blir bygd alt for få hus i Tromsø. Folketalet stig med rundt 1000 personar i året. Det betyr at vi treng mellom 400 og 500 nye bustader av ulik storleik kvart år. Dei siste åra har det blitt bygd rundt 200 i året. Då er det ikkje rart prisane går rakt oppover. Det er i ferd med å bli uråd for folk med normale inntekter å skaffe seg ein OK plass å bu i Tromsø. Slik kan vi ikkje ha det.

Derfor ser vi og at salsprisen stig meir enn byggekostnaden for hus. Gjennomsnittleg kvadratmeterpris i Tromsø er meir enn 27 000 kroner per kvadratmeter. Leiligheiter ligg på ca 33′ medan einebustader er ca 24′ (Kjelde: Norsk Eigedomsmeklarforbund). Byggekostnaden per kvm er i underkant av 30 000. Litt avhengig av byggestandard. I følgje SSB har byggeprisindeksen gått frå 100 i 2000 til 160 i dag. I same periode har salspris indeksen gått frå 100 til 222 i følgje «Eiendomsmeglerbransjens boligprisstatistikk frå mars 2012, side 8». Begge desse er nasjonale tal. I Tromsø steig prisen frå 100 til 214 frå 2000 til 2011.

Eg meiner at vi her kan slå fast at det er ein marknadssvikt. Salsprisen veks meir enn byggeprisen, og det blir samstundes bygd for lite. Det kan ikkje bety anna enn at nokre aktørar i bransjen sit og skummar fløyten av marknaden. Det kan dei gjere fordi det blir bygd for lite og det ikkje er samsvar mellom byggepris og salspris. Eg har ikkje funne gode tal på dette, men magekjensla mi seier meg at det er utviklarane og delvis tomteeigarane som stikk av med gevinsten.

Når det er ein marknadssvikt er det ei openbar rolle for ein offentleg aktør som kommunen, sjølv innan ein marknadsøkonomi som den norske.

Eg har derfor foreslått for årsmøtet i Tromsø SV i morgon saman med andre at SV skal gå inn for at kommunen låner ein milliard og saman med TBBL bygger bustader for folk i Tromsø. Bustadene må byggast nøkternt, og det må opnast for eigeninnsats og dugnadsinnsats for å få ned prisen for folk. Desse bustadene må så kommunen/TBBL selje på vanleg måte til kostpris. Kommunen får tilbake pengane sine, innbyggarane får hus. Risikoen for kommunen ligg i at leiligheitene ikkje blir selt. Det meiner eg er ein akseptabel risiko å ta. Så då synst eg det er trist at byrådet i Nordlys (ikkje på nett)  i dag avviser ideen.

For ein milliard kan vi bygge mellom 400 og 500 bustader, avhengig av storleik og anna. Det vil monne i Tromsø.

Denne grafen viser talet på igangsette bustader i Tromsø, kvartalsvis (kjelde SSB):

graf_bustader

Standard
SV

Notar tar frå dei svakaste

Notar i Tromsø skal starte opp med utleigemekling. Dette er eit pilotprosjekt som etterkvart skal bli lnadsomfamnande. Denne meklinga vil føre til at prisane på å leige bustad i Tromsø vil auke. Notar skal tene pengar på meklinga, og dei skal vere med på å finne rett marknadspris for utleiga. Det vil ikkje vere urimeleg om dette fører til auka pris til dei som er leigetakarar. Notar skriv då og i si eiga reklameavis: «Notar hever boligprisene ved å profesjonalisere utleie»

Konsekvensane av dette vil vere store. Det er i dag slik at det i stor grad er dei som i utgangspunktet har dårleg råd er dei som leiger bustad heller enn å kjøpe seg ein plass å bu. Dei som ikkje har råd til dei låna som er naudsynte for å kjøpe i dagens marknad er dei som vil måtte betale for Notar sitt produkt. Eg er spesielt bekymra for korleis dette vil slå ut for elevar og studentar. Dersom prisane aukar vil fleire måte jobbe ved sida av studiar og skole. Eg er redd dette vil få konsekvensar for den faglege utviklinga, progresjon og muligheita til gode resultat. Dette er ikkje ei utvikling SV ønsker.

Vidare er det problematisk at ein eigedomsmeklar tilbyr dette produktet. Det er ein sannsynleg konsekvens at dette vil vere med på å auke prisen på bustader med utleigeeiningar. Dersom Notar blandar eigedomsmeklinga si, med å tilby denne tenesta til dei som kjøper hus gjennom Notar. Dette vil vere generelt prisdrivande i marknaden, føre til at færre kan kjøpe seg ein bustad, og at fleire må leige og dermed vere prisgitt dei auka prisane i marknaden som dette produktet vil føre til.

I Bladet Tromsø den 25. juli seier Notar at tenesta deira vil koste 10% av utleigesummen. Vi kan slutte av dette at vil vil med stor sjanse få ein auke i utleigeprisane i Tromsø på minimum 10%. Når vi ser dette i samanheng med at dette vil vere prisdrivande også i marknaden for kjøp og sal av bustader er det mykje som tyder på at finansdepartementet bør sjå på om det er fornuftig å tillate at eigedomsmeklarar har høve til å drive med utleigemekling. Bustadprisane i Tromsø er høge nok som det er. SV vil kjempe mot alle endringar som er med på å drive prisane enno høgare.

Eg er kjent med at forskriftane til den nye lova om eigedomsmekling er ute på høyring no. Eg har derfor sendt brev til finansministeren og bede om at departementet og finansministeren tar ei grundig vurdering av om det vil vere fornuftig å nytte desse forskriftene til å skilje rollene, slik at eigedomsmeklarar ikkje kan drive med mekling og andre tenester knytt til utleige.

Standard