Innlegg

Lagt ut

Nullvekstmålet gjer det mogleg for Tromsø å vekse!

I Tromsø har mange arbeid, arbeidsledigheita er blant dei lågaste i landet og folk bruker stadig mindre tid på å stå i kø. Å vekse videre kan bli veldig bra.  Men ei framtid med stor vekst, trenger ikkje bety lang reiseveg og mykje kø.  

Målet om at folks behov for å reise meir skal løysast gjennom gang, sykkel og kollektiv, er ikkje mystisk. Alle stortingspartiane støtter nullvekstmålet, inkludert Frp da dei var i regjering. Målet er ein måte å skape gode bumiljø og å spare kostnader.

Tromsø er ein tettbygd by. Det er bra. Det betyr at dei fleste i Tromsø har relativt kort veg til butikkar og andre tilbod. Men prøv å sjå for deg korleis byen vår ville sett ut dersom alle dei reisene som tromsøværingar i dag gjer med buss, gange eller sykkel skulle blitt tatt med bil. Byen ville drukna i trafikk, vi ville måtte bygd vegar overalt. Det ville blitt lite plass til grøntområde, til stille område, til alt det som mange av oss som bur i denne byen set pris på.

Det at vi har eit mål om nullvekst i personbiltrafikken gjer at vi set i verk tiltak som gjer at vi slepp å bygge ned grøntområde og rive hus for å legge dei under asfalt. Det betyr at vi sparer enorme summar på infrastruktur, vegar, men og overvasshandtering og alt anna som følgjer med vegane våre.

I debatten i Tromsø er nullvekstmålet i ferd med å bli trollet under brua og får skulda for alt som er galt, når realiteten er at nullvekstmålet og Tenk Tromsø grunnlaget for at vi får til ei stor oppgradering av infrastrukturen i Tromsø.

Tromsø er blitt ein fantastisk bussby. Svært mange bruker buss i Tromsø. Det fjernar mange bilar frå vegane våre og gjer det mogleg for dei som må køyre å komme seg fram, for eksempel næringstransporten. Samstundes er vi ein av byane i Noreg der flest går når dei skal ein stad. Det er og med å minske presset på vegane og bussane våre samstundes som det er bra for folkehelsa. Nullvekstmålet fungerer for innbyggarane i byen vår.

Så betyr ikkje nullvekstmålet at vi ikkje skal bygge vegar. Det skal vi (sjølv om eg skulle ønska at vi hadde lov til å bruke bompengane til å vedlikehalde eksisterande vegar). I handlingsprogrammet til Tenk Tromsø ligg det inne mykje pengar til veg, mellom anna Stakkevollvegen og flyplasstunellen. Stakkevollvegen har hatt behov for oppgradering i mange år, og i de nærmaste årene kan bygginga vere i gang. Flyplasstunellen vil og føre til at dei som skal til eller frå Kvaløya kan sleppe rundkøyringa i Giæverbukta.

Hovudgrunnen til at Kvaløyforbindelsen ikkje er på prioritert plass i handlingsprogrammet til Tenk Tromsø er at fylkeskommunen ikkje har prioritert å gjere planarbeidet og forarbeidet som gjer det mogleg å bygge ein ny forbindelse. Dersom vi skal kunne prioritere opp ein ny Kvaløyforbindelse må fylkeskommunen gjere prosjektet klart til bygging. Når det er klart kan fylkestinget og kommunestyret ta stilling til om det er flyplasstunellen eller ny Kvaløyforbindelse som skal prioriterast.

Vi kan og bør sjølvsagt diskutere nullvekstmålet og korleis det blir praktisert. Samstundes er målet viktig for å sikre at Tromsø kan vekse på ein måte som tek vare på kvalitetane som gjer byen attraktiv. Ein kompakt og grøn by gir kortare avstandar, gode høve til å gå, sykle og bruke kollektivtransport, og meir plass til natur, byliv og møteplassar. Slik kan vi legge til rette for vekst utan at auka biltrafikk fortrenger noko av det som gjer Tromsø til ein god by å bu i.

Bilde: Så ille som dette ville det aldri bli i Tromsø, men det er ei reelt spørsmål om kor mykje natur som skal byggast ned for å få plass til vegar og parkeringsplassar. Bilde: av austrini – https://www.flickr.com/photos/fatguyinalittlecoat/2909850055/, CC BY 2.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=10298513

Lagt ut

Kunnskapslaust av Høgre

Er det for å kunne kutte i formuesskatten at Høgre vil legge ned skolar i Tromsø? Tromsø fekk i 2024 inn 220 millionar i formuesskatt. Dette er pengar Høgre vil at kommunen ikkje skal få. Det er ganske typisk at Høgre heller vil kutte i formuesskatten enn å behalde gode skolar og velferd i Tromsø.

Å legge ned ein skole er eit svært alvorleg tiltak for ei bygd eller ein bydel. Dersom vi skal gjere det må vi i alle fall vere heilt sikre på at vi har den informasjonen vi treng for å gjere ei slik vurdering. Det er derfor eigna til å forundre at Høgre har konkludert med å legge ned skolar utan at vi har fått eit oppdatert og kvalitetssikra kunnskapsgrunnlag frå administrasjonen.

Kattfjord skole vart nedlagt våren 2026 etter kraftige protestar frå lokalsamfunnet. Bildet er lånt frå Tromsø kommune

Vi veit alle at elevtalet i Tromsø har gått ned, men det er ikkje gitt at det er fysisk mogleg å få plass til elevar på andre skolar utan større utbyggingar. Og, dersom det er noko vi kan vere sikre på så er det at det er lite sannsynleg at Tromsø kommune kan låne pengar for å bygge ut skolar.

Det ser heldigvis og ut til å oppstå ei einigheit i Noreg om at vi treng ein meir praktisk skole og ein skole som har plass til meir leik i alle fall for dei yngste. Ein slik skole vil ofte krevje meir plass for å få til god undervisning. Det vil vere ei viktig del av vurderinga som må gjerast når vi får eit oppdatert kunnskapsgrunnlag.

For SV sit det veldig langt inne å legge ned skolar. Vi avviser ikkje at det kan bli naudsynt i nokre tilfelle, som Sjursnes og Vengsøy der det var så godt som ingen elevar igjen. Men vi vil på det sterkaste advare mot å ta ei slik beslutning på svakt faktagrunnlag og som eit tilfeldig utspel i avisene.

Så det kan vere verd å spørre Høgre, når dokker er så sikre på at vi må legge ned skolar. Kva skolar er det som dokker meiner bør forsvinne?

Lagt ut

Det er for dyrt å leige i Tromsø

Blir Ap, Sp, Mdg og Raudt med på å lage ein pilot for leigebuarsamvirke i Tromsø? Tromsø er svært hardt pressa på leigemarknaden. Det er dyrt, tilbodet er lite, og for mange er leigetida for kort. Derfor har SV i  forhandlingane om revidert statsbudsjett lagt fram kravet om å få på plass ein pilot for leigebuarsamvirke i Tromsø. Gjennom eit tilskott på 60 millionar og 50 års avdragstid i husbanken meiner vi at denne piloten kan realiserast.

Prisaukane i leigemarknaden har vore katastrofale i Tromsø, og Tromsø er mykje hardare ramme av Airbnb og spekulasjon enn mange andre stader. For et ti år sidan kosta ei tre roms leilegheit på 70 kvadratmeter omtrent 2000 kr meir per månad i Stavanger enn i Tromsø. No er det motsett. Ei slik leilegheit kostar i dag omtrent 2000 kr meir i Tromsø enn i Stavanger.

Tromsø har ein ekstremt pressa leigemarknad. Korttidsutleige har fjerna mange objekt frå den allminnelege leigemarknaden og alt for mange leiger på korte kontraktar med dårleg tryggleik for hus og heim. Vi veit og at rundt 1/3 av alle som bur i Tromsø leiger bustaden sin, og nesten alle er innom leigemarknaden i løpet av livet. Derfor er det å få gjort noko med leigemarknaden i Tromsø svært viktig for SV.

Eit leigebuarsamvirke er ein ny måta å bygge leigebustadar på i Noreg. Modellen er inspirert av det danske systemet med allmenne bustader og kan likne litt på slik burettslag var i Noreg før frisleppet og kommersialiseringa på 80-talet. Leieboerforeninga har laga ein gjennomgang av korleis eit leigebuarsamvirke vil fungere. Det kan du lese her.

SV har tre hovudsatsingar i samband med forhandlingane om revidert statsbudsjett i år. Det er bustad, buss og bemanning i velferden. Akkurat som bilførarane fekk ein fjerninga av bensinavgifta meiner vi at vi og må få redusert bussprisane. SV meiner bussprisane må halverast frå 1. september i år og at vi må investere ein halv milliard meir i kollektivtrafikken.

Bemanninga i barnehagane er på brestepunktet, det er ikkje nok folk på jobb i barnehagane og SFO-ane våre. SV krev over ein milliard til toppa bemanning i barnehagane og ein halv milliard til styrka bemanning i SFO.

Vi vil også utvide ordninga for sletting av gjeld i lånekassa for lærarstudentar til å og gjelde barnehagelærarstudenter som startar utdanninga studieåret 2025-2026. I Tromsø har vi tydeleg sett utfordringa med å få til nok tilsette i barnehagane.

Bustadsatsinga til SV handlar om meir enn ein pilot i Tromsø. Vi vil ha 200 millionar til å bygge og kjøpe fleire kommunale utleigebustader og auke låneramma i Husbanken med fem milliardar. Eit fleirtal på Stortinget har vedtatt å gjeninnføre ordninga med husbanklån til kommunale utleigebustader og no må sanneleg regjeringa levere på stortinget sitt vedtak. Dette vil vi legge til rette for at det blir bygd fleire bustader i Tromsø, for vi treng å få fart på bustadbygginga

Vi håper og trur at dei andre raud-grøne parti vil støtte desse krava frå SV. Det vil gje eit betydeleg løft for bemanning, buss og bustad.

Lagt ut

Kva bruker kommunen pengane til og kva skal vi kutte?

Tromsø kommune forvaltar store summar. I 2026 skal vi, dersom alt går etter planen, bruke 6,13 milliardar kroner på kjernedrifta i kommunen. I tillegg kjem utgifter til vatn, avløp, renovasjon og andre sjølvkostområde.

Illustrasjonen er laga ved hjelp av ChatGPT

Av dei dryge seks milliardane går om lag 60 prosent til løn, pensjon og sosiale kostnader for dei tilsette. Det er desse pengane som sørgjer for at ungane våre får undervisning, at vi får hjelp når vi blir sjuke, og at vegane blir brøyta om vinteren. Rundt 30 prosent av utgiftene går til kjøp av varer og tenester.

Innkjøp

Det kan vere freistande å tenkje at det ligg store moglege innsparingar i desse innkjøpa. Men i ein kommunal rekneskap betyr «innkjøp» noko anna enn i ein privat hushaldsøkonomi. Her finn vi blant anna kostnader til barnevernsinstitusjonar, tilskot til private og ideelle barnehagar, tenester frå helseføretak – og ja, også transport og andre daglege driftskostnader. Den klart største delen av innkjøpa er direkte knytt til å levere lovpålagde og nødvendige velferdstenester.

Helse og omsorg

Helse- og omsorg er det største utgiftsområdet i Tromsø kommune. I 2025 brukte kommunen 2,1 milliardar kroner på desse tenestene, 662 millionar meir enn i 2020. Mykje av auken kjem av løns- og prisvekst, men ein viktig del skuldast òg høgare aktivitet og større behov.

Av desse midlane går litt under ein milliard kroner til tenester for heimebuande, medan nær 750 millionar går til drift av sjukeheimar og andre institusjonar. Resten blir brukt på rehabilitering, aktiviserings- og servicetilbod til eldre og personar med funksjonsnedsettingar. Om lag 80 prosent av utgiftene innanfor helse og omsorg er løn og pensjon til dei tilsette.

Barnehage

Utgiftene til barnehage har auka betydeleg dei siste åra. Dette heng saman med redusert foreldrebetaling og ein – heldigvis – svak auke i talet på barnehagebarn. I 2026 skal kommunen bruke 905 millionar kroner på barnehagane, nærare 150 millionar meir enn i 2023.

I rekneskapen har barnehageområdet ein relativt låg lønsandel. Årsaka er at tilskota til private barnehagar, der det meste går til løn, blir førte som innkjøp.

På skoleområdet skal Tromsø kommune i 2026 bruke 988 millionar kroner. Det er noko mindre enn i 2023, hovudsakleg fordi elevtalet har gått ned dei siste åra. Samstundes er det brei semje om at skulane i Tromsø er under betydeleg økonomisk press.

Kultur

Kulturbudsjettet i Tromsø ligg på rundt 150 millionar kroner, om lag 2,5 prosent av det samla kommunebudsjettet. Her ligg mellom anna kulturskule, bibliotek, fritidsklubbar og ungdomsklubbar. Det er med andre ord snakk om grunnleggande kultur- og fritidstilbod, og i mindre grad støtte til såkalla elitekultur.

Andre store og viktige område

Blant andre store budsjettområde finn vi «Barn og familie», der tenester som barnevern, helsestasjonar, PPT, skulehelseteneste og tilbod til barn og unge med særskilde behov er samla. Desse tenestene skal koste ca 400 millionar i 2026.

I tillegg skal 539 millionar kroner brukast på «Velferd, arbeid og inkludering». Dette omfattar mellom anna sosialhjelp, flyktningteneste, bustader for vanskelegstilte, rusomsorg, arbeidstreningstiltak og krisesenter.

Samla sett bruker Tromsø kommune hovuddelen av pengane sine på lovpålagde og nødvendige tenester til innbyggarane. Utfordringa er at utgiftene over tid har vore høgare enn inntektene. Det er ikkje berekraftig i lengda.

Når meste av budsjettet går til grunnleggjande velferdstenester, betyr det òg at større kutt uunngåeleg vil få konsekvensar. Å tilpasse utgiftene til inntektene krev anten reduksjon i tenestetilbodet, dårlegare kvalitet – eller ein kombinasjon av begge delar.

Dette er bakteppet for dei krevjande prioriteringane kommunen står i, og realiteten i kommuneøkonomien slik den er i dag.

Lagt ut

Bustadpris, korttidsutleige og fleire leigebustader

Utviklinga i bustadmarknaden i Tromsø rammer folk hardt. Prisane stig både for dei som skal leige og dei som skal kjøpe, utstrakt korttidsutleige gjer at bustader ikkje er tilgjengeleg for folk som treng ein plass å bu. Vi treng fleire stabile leigebustader der folk kan bu lenge. Bustader må bli et velferdsgode for dei mange, ikkje eit spekulasjonsobjekt for nokre få. I Tromsø er korttidsutleige eit stort problem som vi jobbar med å løyse. Men det vil ikkje vere nok til å løyse bustadproblema. I Tromsø bur meir enn 30% i leigd bustad, langt høgare enn landssnittet. Vi må derfor få tatt fatt i leigemarknaden.

Den danske almenboligen Bakkegården. Ein sjettedel av danskane bur i såkalle allmennbustader. Bildet henta frå wikipedia: Bakkegaarden – Almen bolig – Wikipedia, den frie encyklopædi

Ifølge rapporten «Statusvurdering om leiemarkedet 2024. Sentrale utviklingstrekk og utfordringer» (Husbankens rapportserie 1/2025) er den norske leigemarknaden prega av ubalanse mellom tilbod og etterspurnad. Dette fører til auka press på sårbare grupper og høgare leigeprisar. Det er også eit aukande press i marknaden. Frå 2015 til 2023 har talet på leigetakarar auka dobbelt så mykje som befolkningsveksten, og framover er det forventa at fleire leigetakarar vil vere aleinebuande, eldre eller låginntektsgrupper, med lågare økonomisk handlingsrom.

Langsiktige og stabile heimar

Det er behov for at det i Noreg blir bygd rimelege utleigebustader som kan tilby folk langsiktige, stabile og trygge heimar. Tromsø SV meiner at å bygge opp ein ikkje-kommersielle utleigesektor vil vere ei sentral løysning. Det handlar om å bruke pengane på ei løysning som ikkje giv fordeler for berre nokon få og ikkje fører offentlege midlar ut til private i for stor grad.

Det er ikkje naudsynt å sjå lenger enn til Danmark for å finne ein velfungerande ikkje-kommersiell utleigesektor, dei såkalla allmennbustadane. Allmennbustadane utgjorde i 2024 heile 20 prosent av bustadane i Danmark. Den allmenne bustadsektoren består av rundt 500 bustadorganisasjonar med rundt 7 000 økonomisk uavhengige og sjølvstyrande avdelingar. Dei som bur der er leigetakarar, men med ein betydelig lokal styringsrett. Dette har blitt ein sjølvfinansierande og demokratisk styrt utleigesektor som sikrar vanlege folk rimelege og trygge leigebustader. Tildeling av bustader blir basert på ansiennitet. Etter tilskott og billige lån er husleiga kostnadsdekkande, noko som betyr at leiga skal dekke kostnadane ved å anskaffe, vedlikehalde og drifte bygningane.

Leigebuarsamvirke

På oppdrag frå Kommunal- og distriktsdepartementet (KDD) har Leieboerforeningen greia ut ein mogleg modell for leigebuarsamvirke i ein norsk kontekst. Samvirke er ein form for delingsøkonomi der medlemmane deler verksemda og dei økonomiske resultata. Eit norsk leigebuarsamvirke blir i rapporten forklart som ein bustadmodell der

«prinsippene er utarbeidet med formål å sikre at botilbudet skal forbli rimelig over tid, at botilbudet skal være langsiktig, og at eventuelle subsidier låses til bygningsmassen. Leieboersamvirket vil være eier av eiendommen/e, mens medlemmene er eiere av leieboersamvirket».

Rapporten listar opp ulike løysningar, blant dei ein modell der byggeprosjektet blir finansiert med ordinært grunnlån i Husbanken kombinert med tilskott til utleigebustader (etter modell av det avvikla tilskottet til utleigebustader i Husbanken). Det er naudsynt med stimulerande tiltak for bustadbygging i ei tid der det er nedgang i byggetakten. Dette vil vere ein modell som ikkje har same svakheita med innelåst kapital, som den gamle modellen for borettslag hadde før liberaliseringa.

Eg meiner at det bør vere ein kombinasjon mellom ei tilskottsordning og husbanklån, der staten både gjev eit statstilskott for å kompensere for manglande eigenkapital, lik ordninga for studentbustader, samt at det er rimelege husbanklån. Ein kombinasjon av tilskott og lån vil både halde byggekostnadane nede og gjere det mogleg for bustadsamvirke å bygge utan krav om leigebuarinnskott. Men skal vi få dette til treng vi at staten stiller opp. Kommunane vil ikkje greie dette på eigen hand.

Lagt ut

Full støtte til streiken

I dag streikar hotell- og restaurantarbeidarar i Tromsø. Dei streikar for ei løn å leve av og for tryggleik under sjukdom. Dette er ein viktig streik som SV støtter.

Tilsette innanfor hotell og restaurant er blant dei aller lågast lønna i landet. Dei har same utgifter til mat og huslege som andre.

Hotell- og restaur antarbeidarane utfører eit viktig arbeid for alle oss som liker å reise på ferie, ta oss ein øl ute eller spise på restaurant ein gong i blant. Utan dei forsvinn noko av det som gjer livet godt å leve. Dei er en del av den sosiale infrastrukturen vår.

For dei fleste arbeidstakarane i dette landet så går inntekta ned når du streikar fordi streikebidraget er mindre enn løna. Men for nokre av dei som jobbar i hotell- og restaurantbransjen er faktisk løna så låg at streikebidraget kan vere høgare enn løna. Det viser kor viktig denne streiken er.

Dei dyraste hotellrommane i Noreg finn du i Tromsø i høgsesongen. Nokre av dei rikaste milliardærane er hotelleigarar. Eigarane tener store pengar, medan dei tilsette som skaper verdiane har hatt reallønsnedgang dei seinare åra. I Tromsø som er så prega av overturismen, er streiken ekstra viktig.

Det er òg klart at når løna er så låg kan det vere ein katastrofe for økonomien dersom du blir gåande i mange månader utan inntekt under sjukdom. Derfor er også kravet om at bedriftene må forskotere sjukeløna eit viktig og godt krav. Det er ei ordning som dei fleste andre har, og som er viktigare for dei som tener aller minst.

Det er sjølvsagt djupt og intenst irriterande at dette er eit naudsynt krav. Vi burde kunne forvente av NAV at dei klarer å betale ut sjukeløna umiddelbart. Når det dessverre ikkje er tilfelle så er det naturleg og viktig at det ikkje er arbeidstakaren som må bere kostnaden. Samstundes er det ikkje uvanleg at grunnen til at det tar lang tid å få utbetaling frå NAV er at bedriftene er treige med å sende inn opplysningar til NAV. Det understreker nok ein gong kor viktig det med forskottering av sjukeløna.

Overnatting, servering og catering er ein spesiell sektor. Det er eit av dei få områda i Noreg der tariffavtalen er allmenngjort. Det betyr at minsteløna gjeld for alle, også dei som ikkje er organisert. Så den kampen medlemmane i Fellesforbundet og Parat no kjempar vil gjelde også for alle dei som ikkje er medlem i fagforeininga. Derfor er mi siste oppmoding, meld deg inn i fagforeininga. Ikkje la andre kjempe kampen for di løn.

Exit mobile version